Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej - Artykuł

O repozytorium

Repozytorium danych badawczych, jest odpowiedzią na rosnące potrzeby pracowników i doktorantów PW w zakresie otwartej nauki. Umożliwia ono deponowanie danych badawczych powstałych podczas realizowania projektów naukowych, finansowanych przez grantodawców takich jak NCN, Komisja Europejska.

W systemie istnieje możliwość zdeponowania danych badawczych zarówno w formatach otwartych (na licencjach Creative Commons) jak i w formie zamkniętej (np. z uwagi na embargo, prawa autorskie, komercjalizację wyników badań).

Repozytorium danych badawczych umożliwia pracownikom i doktorantom PW skorzystanie z dwóch opcji deponowania:

• Dane badawcze deponowane w BW: autor oprócz metadanych udostępnia także pliki z danymi. Data setom nadawany jest trwały identyfikator DOI.
• Dane badawcze zdeponowane poza BW- służy do udostępnienia w Repozytorium danych badawczych PW metadanych danych badawczych opublikowanych w zewnętrznych repozytoriach danych badawczych. Dane w Repozytorium podlegają weryfikacji przez data stewarda i data koordynatorów.

Repozytorium danych badawczych PW spełnia zasady FAIR, odnoszące się do standardu przechowywania i publikowania danych badawczych.:

1. Findable:
   • każdy zbiór danych ma przypisany unikalny identyfikator (DOI), który ułatwia ich wyszukiwanie i jednoznaczne identyfikowanie;
   • data sety zdeponowane w Repozytorium są opatrzone szczegółowymi metadanymi, wg formatu DataCite. Opisują one dane badawcze w taki sposób, by umożliwić ich łatwe odnalezienie;
   • metadane są przesyłane do systemu DataCite, co umożliwia ich lepsze rozpowszechnienie i wyszukiwanie;
   • zasoby są indeksowane przez popularne wyszukiwarki naukowe (np. Google Dataset Search);
   • Repozytorium jest zarejestrowane w globalnym rejestrze repozytoriów danych badawczych re3data.org.
2. Accessible:
   • zdeponowanie danych w Repozytorium zapewnia ich długoterminową dostępność;
   • dane udostępniane są zgodnie z zasadą „Otwarte na tyle ile to możliwie, zamknięte na tyle ile potrzebne”. Możliwe jest zdeponowanie danych badawczych w zarówno w modelu Open Access, na licencjach Creative Commons jak i w modelu zamkniętym.
3. Interoperable:
   • metadane mogą być odczytywane i przetwarzane przez ludzi i maszyny. Istnieje możliwość pobrania metadanych w różnych formatach;
   • Repozytorium korzysta ze słowników kontrolowanych dla części metadanych;
   • rekordy danych badawczych można powiązać z publikacjami oraz projektami, które były podstawą wytworzenia danych badawczych;
   • Repozytorium korzysta z uznanego standardu opisu danych DataCite oraz otwartych formatów plików, co umożliwia łatwą wymianę i przetwarzanie danych przez zewnętrzne systemy.
4. Reusable:
   • metadane zawierają szczegółowe informacje o pochodzeniu, kontekście i jakości danych, co umożliwia ich ponowne wykorzystanie;
   • Repozytorium zapewnia możliwość oznaczenia licencji, dzięki temu wiadomo na jakich zasadach można ponownie wykorzystać data sety.
   • do każdego rekordu zawierającego data sety dołączany jest plik Readme, dostępny na licencji CC-BY.

Zasady deponowania danych badawczych

Słownik pojęć:

Deponent

osoba zamieszczająca metadane oraz data sety w Repozytorium danych badawczych. Deponującym może być tylko osoba posiadająca aktywne konto w systemie Bazy Wiedzy PW (osoba zatrudniona lub studiująca w PW).

Dane badawcze

dane, zebrane, wytworzone, zaobserwowane w trakcie procesu badawczego, np. notatki z eksperymentów, dzienniki, protokoły laboratoryjne, opisy procedur, opisy metodologiczne, próbki, artefakty, obiekty, dokumenty tekstowe, kwestionariusze, ankiety, nagrania audio lub wideo, fotografie, obrazy, zawartość baz danych (obrazy, teksty, nagrania audio i wideo), oprogramowanie (skrypty, pliki wejściowe), wyniki symulacji komputerowych, modele matematyczne, algorytmy itp.

Data set

uporządkowany zbiór plików, zdeponowany w repozytorium.

Data steward

osoba weryfikująca poprawność wprowadzanych przez autorów danych przed ich opublikowaniem, wspierająca deponentów w zakresie zamieszczania danych w Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej.

DOI

(Digital Object Identifier) - cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego, przypisany na stałe do danego obiektu.

Embargo

okres, przez który dane badawcze nie mogą zostać udostępnione publicznie. Długość embarga zależy od zobowiązań autora wynikających m. in. z zapisów zawartych w umowach grantowych lub czasu niezbędnego do opublikowania wyników badań.

Metadane

informacje w formie tekstowej, opisujące dane badawcze w taki sposób, aby były one łatwe do odnalezienia, identyfikacji, a także zarządzania nimi.

Repozytorium danych badawczych

integralna cześć Bazy Wiedzy PW. Służy do gromadzenia, deponowania, udostępniania, archiwizacji metadanych oraz danych badawczych, pracowników i doktorantów Politechniki Warszawskiej.

Zasady gromadzenia i deponowania danych badawczych w Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej

1. Dane badawcze są gromadzone w postaci:
   • a. data setów wraz z ich metadanymi;
   • b. metadanych danych, które opublikowano w zewnętrznych repozytoriach danych badawczych.
2. Rekomenduje się deponowanie plików w formatach otwartych. Poniżej prezentowane są przykłady takich formatów:
   • a. danych tekstowych - RTF, TXT, XML, ODT;
   • b. obrazów - TIFF, PNG, JPG, SVG;
   • c. arkuszy kalkulacyjnych – CSV, TSV;
   • d. danych geoprzestrzennych - GeoTIFF, GPKG, GeoJSON, LASe;
   • e. archiwów - ZIP, TAR, GZIP, 7Z;
   • f. pliki audio - FLAC (Free Lossless Audio Codec), MPEG-1 Audio Layer 3 (MP3), AIF (AIFF – Audio Interchange File Format), OGG (Ogg Vorbis), WAV (Waveform Audio File Format);
   • g. plików wideo - AVI (Audio Video Interleave), MPEG-4, WMF (Windows Media Format).
3. Dopuszcza się deponowanie danych w innych formatach w przypadku, kiedy konwersja plików z oprogramowania specjalistycznego do otwartego może wpłynąć na jakość danych.
4. Obowiązek zdeponowania danych badawczych spoczywa bezpośrednio na autorach.
5. Deponent ponosi pełną odpowiedzialność za zamieszczone dane badawcze oraz za ewentualne naruszenie praw autorskich i majątkowych osób trzecich oraz praw pokrewnych.
6. Przed opublikowaniem danych badawczych w Repozytorium, deponent zobowiązany jest do uzyskania zgody na zdeponowanie data setów w serwisie od wszystkich osób oraz podmiotów mających prawa własności intelektualnej do danego data setu.
7. Deponowane treści nie mogą:
   • a. naruszać jakichkolwiek praw autorskich ani innych praw własności intelektualnej, w tym między innymi patentów, znaków towarowych, tajemnic handlowych, praw do wizerunku lub innych praw jakiejkolwiek strony trzeciej;
   • b. zawierać gróźb, być obraźliwe, nękające, oszczercze, naruszać zasad RODO;
   • c. zawierać wirusów komputerowych lub jakichkolwiek innych kodów, plików lub programów, które są zaprojektowane lub przeznaczone do uszkadzania, ograniczania, zakłócania prawidłowego funkcjonowania jakiegokolwiek oprogramowania, sprzętu komputerowego lub telekomunikacyjnego.
8. Zakazane jest deponowanie treści niestanowiących danych badawczych.
9. Zamieszczone w Repozytorium dane badawcze, naruszające postanowienie Regulaminu, będą usuwane przez administratora Repozytorium bez zgody autora.
10. Zdeponowane metadane oraz data sety podlegają weryfikacji przez data stewarda w zakresie ich kompletności i poprawności.
11. W przypadku otrzymania informacji od data stewarda, że zdeponowane dane badawcze, są niepoprawne, niekompletne lub naruszają obowiązujące przepisy, autor jest zobowiązany do niezwłocznego dokonania sugerowanych poprawek.
12. Kompletnym i zweryfikowanym data setom, data steward nadaje numer DOI.
13. Data sety z nadanymi numerami DOI nie mogą zostać usunięte przez deponującego.
14. Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej umożliwia deponentom wersjonowanie data setów. Każdorazowo przy utworzeniu nowej wersji danych badawczych deponent zobowiązany jest do wskazania zmian względem poprzedniej wersji.
15. Warunkiem zdeponowania danych badawczych w Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej jest zapoznanie się i akceptacja niniejszego Regulaminu.

Zasady udostępniania z danych badawczych w Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej

1. Model udostępniania danych badawczych określa deponent.
2. W Repozytorium możliwe jest udostępnienie data setów w następujących modelach:
   • a. otwartym – z wykorzystaniem licencji Creative Commons lub innych otwartych licencji (w tym z wykorzystaniem opcji otwarcia danych po upłynięciu okresu embargo);
   • b. zamkniętym – np. w przypadku zgłoszenia wynalazku do ochrony patentowej, ze względu na bezpieczeństwo narodowe, ochronę danych osobowych, ograniczenia z tytułu praw autorskich.
3. Metadane danych badawczych w Repozytorium danych badawczych są udostępniane bez ograniczeń, na licencji CC0.

Zasady korzystania z danych badawczych zamieszczonych w repozytorium

1. Użytkownicy Repozytorium danych badawczych mogą nieodpłatnie przeglądać metadane danych badawczych oraz pobierać otwarte data sety.
2. Korzystanie z danych badawczych udostępnionych na licencjach Creative Commons lub innej otwartej licencji jest dozwolone zgodnie z postanowieniami każdej z tych licencji.

Dodatkowe informacje:

1. Administratorem danych osobowych w rozumieniu obowiązujących przepisów jest Politechnika Warszawska.
2. Politechnika Warszawska zastrzega sobie prawo zmiany Regulaminu. W przypadku dokonania zmian w Regulaminie, Politechnika Warszawska poinformuje użytkowników o dokonanej zmianie poprzez zamieszczenie ujednoliconego tekstu zmienionego na stronie BG PW.
3. Dane badawcze, zdeponowane w Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej, mogą być przetwarzane np. w celu wysyłania informacji o nich do systemów zewnętrznych (indeksujących zawartość repozytoriów danych). Administratorzy systemu nie mają obowiązku powiadamiania o tym fakcie autorów danych.
4. Politechnika Warszawska zapewnia długotrwałe (minimum 10 lat) archiwizowanie zdeponowanych danych na własnych serwerach, zarządzanych przez Centrum Informatyzacji PW.
5. Nadzór merytoryczny nad Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej sprawuje Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej.

Instrukcje