Biblioteka Główna
Politechniki Warszawskiej

Open Access (OA)

Otwarty dostęp (Open Access) to powszechny dostęp do publikacji naukowych, treści edukacyjnych, danych badawczych oraz wyników badań finansowanych ze środków publicznych - bez opłat, logowania czy innych ograniczeń prawnych i technicznych (w tym konieczności zainstalowania dodatkowego, płatnego oprogramowania).   

Utwór naukowy może być opublikowany, np. w czasopiśmie:

  • zamkniętym – publikacje są dostępne wyłącznie w ramach prenumeraty, dla uprawnionych czytelników
  • otwartym – publikacje są dostępne dla czytelników w różnym zakresie:
    • czasopismo w pełni otwarte – wszystkie artykuły opublikowane w czasopiśmie są dostępne dla czytelników bez opłat
    • czasopismo hybrydowe – częściowo otwarte; tylko część artykułów jest udostępniana bezpłatnie (np. artykuły, przy publikacji których autor wniósł dodatkową opłatę)
    • czasopismo otwarte z embargiem czasowym – częściowo otwarte; starsze artykuły są dostępne bezpłatnie; dostęp do najnowszych artykułów jest na początku (np. przez rok) płatny (Kulczycki 2013)

Opublikowanie artykułu w modelu otwartym przyspiesza proces publikacyjny, sprzyja dotarciu do jego treści większej grupie czytelników, a także zwiększa jego widoczność i cytowalność.

Autor może zapewnić otwarty dostęp do swojej pracy na dwa sposoby – opublikować artykuł w czasopiśmie:

  • otwartym lub hybrydowym tak, by był on niezwłocznie i bezpłatnie dostępny dla czytelników bezpośrednio ze strony wydawcy/czasopisma – złota droga otwartego dostępu
  • zamkniętym, a następnie samodzielnie go udostępnić (o ile umowa z wydawcą na to pozwala), zamieszczając np. w repozytorium – zielona droga otwartego dostępu (Harnad  2007; Harnad i in. 2004)

Zasady korzystania z utworu przez autora zależą od podpisanej z wydawcą umowy. W zależności od jej warunków, wydawcy zezwalają na zamieszczanie w repozytoriach różnych form publikacji:

  • preprintu – wstępna wersja artykułu przed recenzją naukową i pracą redakcyjną
  • postprintu – wersja publikacji po recenzjach i pracach redakcyjnych, ale jeszcze przed publikacją. Od wersji wydawniczej (już opublikowanej w czasopiśmie) różni się tym, że nie posiada jeszcze specyficznej dla danego czasopisma szaty graficznej (oznaczeń i formatowania wydawcy)
  • wersja wydawnicza – wersja artykułu opublikowana na stronie wydawcy, zawierająca określoną dla danego czasopisma szatę graficzną.

Politykę otwartości wydawcy można sprawdzić m.in. w serwisie Sherpa RoMEO [LINK]

  • serwis ten zbiera informacje odnośnie polityki wydawców w zakresie praw autora do zamieszczania publikacji, m.in. w repozytoriach (archiwizacji). Wydawcy są sklasyfikowani ze względu na rodzaj nakładanych na autora ograniczeń prawnych. W opisie danego wydawcy dodatkowo są przedstawione warunki szczegółowe (np. informacja o embargo).

Jeśli chcesz, aby Twoja publikacja była dostępna w modelu otwartym:

  • publikuj w recenzowanych czasopismach otwartych i hybrydowych, w tym z listy DOAJ [LINK]
  • udostępnij kopie prac w Bazie Wiedzy PW [LINK]. Więcej na ten temat w zakladce Przekaż swoją pracę do BW PW [LINK]
  • skorzystaj z krajowych, konsorcyjnych i uczelnianych programów finansowania opisanych w kolejnych zakładkach

Harnad, S., Brody, T., Vallières, F. O., Carr, L., Hitchcock, S., Gingras, Y., Oppenheim, C., Stamerjohanns, H., Hilf, E. R., (2004), The Access/Impact Problem and the Green and Gold Roads to Open Access, Serials Review, Vol. 30, Issue 4, s. 310–314, [Dostęp: 5 maja 2017], Dostępny w Internecie: https://ost.openum.ca/files/sites/132/2017/06/access_impact_problem.pdf.

Harnad, S., (2007), The Green Road to Open Access: A Leveraged Transition. W: The Culture of Periodicals from the Perspective of the Electronic Age, Chapter 9, s. 99–105, [Dostęp: 5 maja 2017], Dostępny w Internecie: https://eprints.soton.ac.uk/265753/.

Kozierski P., Kabaciński R., Lis M., Kaczmarek P., (2013), Open access. Analiza zjawisk z punktu widzenia poskiego naukowca, Poznań - Kraków, Oficyna Wydawnicza "Impuls", ISBN: 978-83-7850-485-6, [Dostęp: 5 maja 2017], Dostępny w Internecie: https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/2513/Open%20Access.pdf. 

Kulczycki, E., (2013), Otwarte Czasopisma - Zakładanie czasopism naukowych oraz transformacja czasopism zamkniętych, Toruń, Stowarzyszenie EBIB, ISBN 978-83-63458-01-0, [Dostęp: 5 maja 2017], Dostępny w Internecie: https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/7853/1/Kulczycki_Otwarte_czasopisma_%20Zak%C5%82adanie_czasopism_naukowych_oraz_transformacja_czasopism_zamknietych.pdf.

© 2022 Politechnika Warszawska,

Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej, Pl. Politechniki 1, 00-661 Warszawa

Redaktor | Polityka prywatności | Linki dla bibliotekarzy