Rekomendacje publikowania otwartego
Polityka PW
Zgodnie z Zarządzeniem nr 89/2025 Rektora Politechniki Warszawskiej, od dnia 1 stycznia 2026 r. wprowadzono Politykę Otwartego Dostępu do publikacji naukowych, rozpraw doktorskich oraz danych badawczych w Politechnice Warszawskiej.
- Polityka obejmuje publikacje naukowe i rozprawy doktorskie afiliowane przy PW (w szczególności finansowane ze środków publicznych) oraz powiązane z nimi dane badawcze powstałe po wejściu w życie Polityki, tj. od 1 stycznia 2026 r.
- Polityka obowiązuje wszystkich pracowników, doktorantów, studentów oraz osoby współpracujące z PW w ramach umów dotyczących działalności naukowo-badawczej.
Wytyczne dla publikacji naukowych
Autorzy publikacji naukowych afiliowanych przy PW dążą do zapewnienia otwartego dostępu do ich treści na licencji Creative Commons poprzez:
- publikowanie w otwartych, recenzowanych czasopismach i książkach naukowych;
- umieszczenie w Bazie Wiedzy PW niezwłocznie po ich opublikowaniu, najlepiej w ostatecznej wersji wydawniczej lub innej zgodnej z polityką wydawcy.
Wyłączenia z otwartego dostępu obejmują:
- rozprawy doktorskie objęte ochroną informacji niejawnych lub w innych szczególnie uzasadnionych przypadkach;
- dane badawcze chronione przepisami prawa, zasadami bezpieczeństwa lub etyki, a także stanowiące tajemnicę przedsiębiorstw współpracujących przy realizacji badań.
Wytyczne dla rozpraw doktorskich
Twórcy danych badawczych powiązanych z publikacjami naukowymi dążą do zapewnienia otwartego dostępu do danych badawczych oraz powiązanych z nimi metadanych poprzez:
- zdefiniowanie gromadzonych danych oraz procedur ich archiwizacji i udostępniania;
- deponowanie danych w Bazie Wiedzy PW lub innym ogólnodostępnym repozytorium;
- udostępnienie danych zgodnie z zasadami FAIR wraz z udzieleniem odpowiednich licencji;
- stosowanie trwałego identyfikatora dokumentu elektronicznego umożliwiającego wyszukanie i ponowne wykorzystanie danych;
- zawieranie stosownych porozumień ze współtwórcami danych;
- udostępnienie metadanych w sposób otwarty, bez żadnych restrykcji;
- udostępnienie danych najpóźniej w chwili publikacji na stronie wydawcy.
Plan S
Plan S to inicjatywa cOAlition S, międzynarodowego konsorcjum agencji i fundacji finansujących badania naukowe, zapoczątkowana w 2018 roku. W gronie sygnatariuszy cOAlition S znajduje się również Narodowe Centrum Nauki.
Cel i zakres Planu S
Zgodnie z założeniami Planu S publikacje naukowe będące rezultatem badań finansowanych przez członków cOAlition S w ramach konkursów ogłoszonych po 1 stycznia 2021 roku muszą zostać opublikowane:
- w czasopismach otwartego dostępu,
- na otwartych platformach publikacyjnych,
- lub natychmiast udostępnione w otwartych repozytoriach - bez okresu embarga.
Obowiązek publikowania w otwartym dostępie dotyczy wszystkich typów publikacji naukowych opartych na wynikach badań finansowanych w całości lub częściowo przez członków cOAlition S. Zrozumiałe jest jednak, że osiągnięcie otwartego dostępu do monografii i rozdziałów w książkach może wymagać więcej czasu i osobnego procesu. W 2021 roku cOAlition S opublikowała stanowisko w formie rekomendacji w zakresie publikacji książkowych.
cOAlition S zdecydowanie zachęca do udostępniania danych badawczych oraz innych rezultatów badań zgodnie z zasadą: „tak otwarte, jak to możliwe – tak zamknięte, jak to konieczne”, a także do dzielenia się wynikami badań na ich wczesnym etapie przez publikowanie preprintów.
Główne założenia Planu S
- Autorzy lub ich instytucje zachowują majątkowe prawa autorskie do swoich publikacji.
- Niezależnie od wybranej ścieżki otwartego dostępu publikacja powinna zostać udostępniona niezwłocznie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa (CC BY), chyba że instytucja finansująca dopuściła wyjątek.
- Jeżeli publikacja w otwartym dostępie wiąże się z opłatami, powinny one być pokrywane przez jednostki macierzyste lub agencje finansujące, a nie indywidualnie przez badaczy. Uznaje się, że każdy badacz powinien mieć możliwość publikowania swoich prac w otwartym dostępie.
- Instytucje finansujące apelują do rządów, uczelni, organizacji badawczych, bibliotek, akademii oraz towarzystw naukowych o wypracowanie wspólnych strategii, polityk i praktyk, w szczególności w celu zapewnienia transparentności procesów.
- Instytucje nie wspierają hybrydowego modelu publikowania.
- Zaleca się stosowanie identyfikatorów ORCID przez wszystkich uczestników procesu publikacyjnego.
Typy publikacji
W ramach Planu S wyróżnia się dwa główne typy wersji publikacji, które można udostępniać:
- postprint (ang. Author Accepted Manuscript, AAM) – wersja artykułu naukowego, która została przyjęta do publikacji po procesie recenzji, ale jeszcze nie zawiera określonej dla danego czasopisma identyfikacji graficznej i formatu redakcyjnego;
- ostateczna wersja wydawnicza (ang. Version of Record, VoR) – wersja publikacji udostępniona na stronie wydawcy, zawierająca określoną dla danego czasopisma identyfikację graficzną i format redakcyjny.
Zaleca się także otwarte udostępnianie preprintów (ang. Author’s Original Manuscript, AOM – wersja artykułu naukowego przed procesem recenzji i pracą redakcyjną, najczęściej będąca manuskryptem przesłanym do czasopisma), choć samo ich opublikowanie nie wystarcza do spełnienia wymagań Planu S.
NCN
Polityka NCN, obowiązująca od 26 czerwca 2025 r., zwiększa swobodę w wyborze modelu publikacji oraz w udostępnianiu danych badawczych. W raportach można uwzględniać zarówno artykuły opublikowane w modelu otwartego dostępu (Open Access), jak i te w modelu tradycyjnym, tzw. zamkniętym. Zmiany dotyczą konkursów ogłoszonych od września 2025 r. oraz projektów już trwających.
Polityka NCN dotycząca otwartego dostępu do publikacji uwzględnia udostępnienie:
- preprintu – wersja artykułu naukowego przed procesem recenzji i pracą redakcyjną, najczęściej będąca manuskryptem przesłanym do czasopisma.
- AAM (Author Accepted Manuscript) – ostateczna, autorska wersja manuskryptu, zawierająca wszelkie zmiany dokonane po procesie recenzji i zaakceptowana do publikacji przez czasopismo; najczęściej jest to jeszcze wersja bez pełnych danych bibliograficznych i bez szaty graficznej danego czasopisma. Inne nazwy: postprint, zaakceptowany manuskrypt autora.
- VoR (Version of Record) – ostateczna wersja artykułu w czasopiśmie po recenzji oraz składzie edytorskim wydawcy; różni się od autorskiej wersji manuskryptu, czyli AAM (Author Accepted Manuscript). Inne nazwy: wersja opublikowana, pdf wydawcy.
Ścieżki publikacyjne uznawane przez NCN w przypadku artykułów w otwartym dostępie
| Ścieżka 1 | Ścieżka 2 | Ścieżka 3 | |
|---|---|---|---|
| Rodzaj czasopisma | czasopisma zarejestrowane lub będące w trakcie rejestracji w DOAJ; decyduje status czasopisma w DOAJ w momencie złożenia pracy do wydawnictwa | czasopisma subskrypcyjne / hybrydowe | czasopisma objęte licencją otwartego dostępu w ramach tzw. umów transformacyjnych |
| Rodzaj udostępnianego manuskryptu | ostateczna wersja wydawnicza (VoR) udostępniona na stronie wydawcy | ostateczna wersja wydawnicza (VoR) udostępniona na stronie wydawcy; w przypadku publikacji w modelu zamkniętym na stronie wydawcy zaleca się udostępnienie wersji publikacji - preprint lub postprint (AAM) - w otwartym repozytorium, zarejestrowanym w OpenDOAR* | ostateczna wersja wydawnicza (VoR) udostępniona na stronie wydawcy |
| Wymagane licencje | dowolna licencja Creative Commons lub inna otwarta licencja; zaleca się stosowanie licencji CC BY 4.0 | ||
| Kwalifikowalne koszty wydawnicze | Article Processing Charges (APC)** | ||
* brak udostępnienia wersji preprint lub postprint (AAM) nie wpływa na kwalifikowalność kosztów projektu ani na jego rozliczenie
** w ścieżce 2, tj. w pracach publikowanych w czasopismach subskrypcyjnych lub hybrydowych, gdzie wersja preprint lub postprint (AAM) może być bezpłatnie udostępniona w repozytorium, nie rekomenduje się ponoszenia kosztów APC
Ścieżki publikacyjne uznawane przez NCN w przypadku monografii, rozdziałów w pracach zbiorowych oraz recenzowanych publikacji w modelu otwartego dostępu
W przypadku monografii, rozdziałów w książkach oraz recenzowanych utworów zebranych w otwartym dostępie rekomenduje się dwa modele otwartego dostępu:
- złoty model otwartego dostępu (ang. Gold Open Access) – praca jest natychmiast i bezpłatnie dostępna online dla użytkowników;
- zielony model otwartego dostępu (ang. Green Open Access) – autor udostępnia wybraną wersję pracy w otwartym repozytorium (np. preprint lub AAM).
Koszty wydania monografii w otwartym dostępie, tzw. Book Processing Charges (BPC), mogą być pokryte z kosztów bezpośrednich po uzyskaniu pozytywnej oceny NCN. Od konkursów SONATA BIS 14 i MAESTRO 16 (ogłoszenie konkursowe z dnia 17 czerwca 2024 r.) koszty te są uznawane za niekwalifikowalne.
Dane badawcze
Podstawowe zestawy danych badawczych obowiązkowo powiązane z publikacjami (zarówno w modelu otwartym, jak i w modelu zamkniętym) muszą być:
- rzetelnie udokumentowane zgodnie z zasadami FAIR;
- udostępniane w otwartym repozytorium zgodnie z warunkami licencji CC0, CC BY 4.0 lub równoważnej.
Więcej informacji dotyczących danych badawczych w zakładce Plany zarządzania danymi badawczymi.
Informacje dodatkowe
- Polityka publikowania w otwartym dostępie wyników badań stanowiących efekty realizacji projektów badawczych, staży, stypendiów naukowych, działań naukowych i komponentów badawczych (Zarządzenie dyrektora NCN nr 39/2025 z dnia 26 czerwca 2025 roku) oraz pismo rozszerzające nowe zasady na projekty już trwające (Pismo dyrektora NCN z dnia 26 czerwca 2025 roku).
- Journal Checker Tool - narzędzie internetowe pozwalające na testowanie zgodności wybranego czasopisma z wymogami Polityki otwartego dostępu NCN.
- License Chooser - narzędzie internetowe pozwalające dobrać licencję Creative Commons dla wybranego utworu naukowego.