Logo Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej
Logo PW

Biblioteka Główna
Politechniki Warszawskiej

Open Access

OPEN ACCESS WEEK 2012

 
W dniach 22-28 października 2012 roku obchodzimy po raz czwarty Open Access Week - Tydzień Otwartej Nauki.
Otwarty Dostęp (ang. Open Access) oznacza bezpłatny, szybki i powszechny dostęp dla wszystkich użytkowników Internetu do treści naukowych i edukacyjnych. Terminem tym określamy także Ruch Open Access (Open Access Movement) społeczną inicjatywę skupiającą naukowców i bibliotekarzy działających na rzecz darmowego dostępu do cyfrowych publikacji naukowych za pośrednictwem Internetu. Otwarta nauka (open access) ściśle wiąże się z nowymi modelami komunikacji naukowej takimi jak :
  • Otwarte czasopisma (złota droga)
  • Otwarte repozytoria (zielona droga)
  • Otwarte zasoby edukacyjne
  • Otwarte wyniki badań
  • Otwarte oprogramowania
  •  Blogi naukowe
Ruch wspiera Unia Europejska poprzez rekomendacje i programy w ramach których prace naukowe finansowane z pieniędzy publicznych powinny znaleźć się w otwartych czasopismach i repozytoriach. Wiele inicjatyw rządowych w na całym świecie promuje Ruch Open Access, gdyż pozwala na zwiększenie zwrotu inwestycji w badania naukowe i zapewnia podatnikom dostęp do wyników badań finansowanych z dotacji publicznych.
 
W Polsce Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego sfinansowało program  Springer Open Choice/Open Access dzięki któremu pracownicy afiliowani przy wszystkich polskich instytucjach akademickich i naukowych mogą bezpłatnie  publikować artykuły  w czasopismach naukowych należących do wydawnictwa Springer na zasadzie swobodnego dostępu (Open Access) w ramach tego programu.
 
W odniesieniu do publikowania w otwartych modelach komunikacji naukowej istotną sprawą są zagadnienia związane z prawami autorskimi. Te kwestie regulują wolne licencje niewyłączne, na mocy których autorzy mogą udostępniać swoje prace  w Internecie nie rezygnując ze swoich praw autorskich i majątkowych. Rodzaje licencji i sposoby ich wykorzystania można sprawdzić na stronach portalu creative commons. Politykę otwartości wydawców komercyjnych można sprawdzać na portalu SHERPA RoMEO. Według danych statystycznych ponad 67 % wydawców zezwala autorom na deponowanie swoich prac w otwartych repozytoriach na różnych warunkach.
 
W Polsce można także zauważyć pozytywną tendencję do przechodzenia czasopism na publikowanie w modelach otwartych. Directory of Open Access Journal rejestruje obecnie 141 polskich czasopism publikujących w modelu OA. Najwięcej nowych czasopism (50 tytułów) zarejestrowano w roku 2011. http://www.doaj.org/doaj?func=byCountry&uiLanguage=en
W latach 2010-2012 obserwujemy również wzrost liczby powstających repozytoriów przy polskich instytucjach naukowych. Według Directory of Open Access Repositories (OpenDOAR) na dzień 12.10.2012 r. w Polsce zarejestrowano 75 repozytoriów, zdecydowana większość to jednak biblioteki cyfrowe. Repozytorium może stanowić część biblioteki cyfrowej, niemniej jego podstawowe funkcje i cele są odmienne.
 
 
Jako pozytywne przykłady dobrze funkcjonujących repozytoriów literatury naukowej w Polsce warto wymienić :
  • Repozytorium AMUR Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu (2010),
  • Repozytorium Politechniki Krakowskiej (2012)
  • CYRENA Repozytorium Politechniki Łódzkiej (2010)
  • Repozytorium CEON Centrum Otwartej Nauki (2011)
Biblioteka Głowna Politechniki Warszawskiej od lat aktywnie uczestniczy w Ruchu na rzecz otwartości w nauce promując jego idee. Nasza działalność w Ruchu Open Access to :
  • Biblioteka Cyfrowa Politechniki Warszawskiej tworzona w BG PW od 2006 r. (m.in. pełnotekstowe bibliografie dorobku naukowego profesorów PW, publikacje pracowników biblioteki, kolekcja doktoratów);
  • Promowanie idei Otwartej Nauki poprzez materiały informacyjne, prezentacje, szkolenia, ulotki, plakaty, na stronie domowej, facebook`u , blogu prowadzonym przez Bibliotekę;
  • Otwarta platforma szkoleniowa;
  • Działania zmierzające do utworzenia na Politechnice Warszawskiej repozytorium instytucjonalnego prac naukowych pracowników PW;
  • Badania opinii środowiska akademickiego na temat otwartości w nauce i utworzenia repozytorium PW

Wierzymy, że idea otwartości będzie znajdować w środowiskach akademickich coraz więcej zwolenników. Ponad dziesięcioletnie doświadczenia Ruchu OA  pokazują, że otwarte modele komunikacji naukowej przynoszą wymierne korzyści uczelni, autorom, odbiorcom treści jak i podatnikom. Zwiększają prestiż uczelni i jej widoczność w rankingach, ułatwiają kontakty międzynarodowe, wspierają edukacje studentów, zwiększają cytowania, dają możliwość śledzenia statystyk.  
W Ekspertyzie opracowanej na zamówienie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przez ICM pod kierownictwem prof. Marka Niezgódki, proponowane są istotne zmiany w polskim systemie nauki na rzecz otwartości i transparentności:
  • włączenie zagadnień związanych z otwartym dostępem do oceny parametrycznej jednostek;
  • przekształcenie finansowanych z budżetu państwa czasopism w czasopisma otwarte;
  • włączenie w ocenę czasopism aspektu otwartości;
  • włączenia kwestii otwartego dostępu do programów finansowanych przez MNiSW;
  • udostępniania prac stanowiących podstawę do nadania stopnia naukowego doktora;
  • rozbudowa programów otwartych publikacji polskich naukowców za granicą;
 
Jedną z proponowanych dróg do otwartości w nauce jest wprowadzanie Otwartych Mandatów.  Otwarty mandat to akt wydany przez uprawniony organ instytucji zobowiązujący jej pracowników do upowszechniania wyników pracy naukowej w otwartym dostępie. Autorzy zobowiązani są do zamieszczania (deponowania) publikacji i wyników badań w otwartych repozytoriach.
 
„Trwająca już od blisko dwóch dekad globalna rewolucja cywilizacyjna, spowodowała powstanie i utrwalenie nowych standardów komunikowania społecznego. Centralnym wyróżnikiem tych standardów jest otwartość, rozumiana jako zasada równoprawnego dostępu do efektów działań o charakterze publicznym, w szczególności finansowanych ze środków publicznych.” (źródło : prof. Marek Niezgódka : Wdrożenie i promocja otwartego dostępu do treści naukowych i edukacyjnych.) Dostęp 16.10.2012 http://www.nowyebib.info/images/stories/wiadomosci_2/2012_styczen/oa_icm.pdf